فهرست بستن

به راستی زکاتِ مال چیست؟گستره مفهوم زکات،بخش دوم

ولایت،نماز،زکات

پنجره ای به آنچه کمتر از «زکات» شنیده اید!!!!

«به راستی زکاتِ مال چیست؟»

در نوشتار آیا می دانید زکات چیست؟ مفصل بیان کردیم که وقتی می گوییم مثلا زکات علم آموختن آن به بندگان خداست. یعنی اگر صاحب علم، دانشش را به بندگان خدا تعلیم دهد، خیر و برکتش را در مورد علمش خواهد دید. در حقیقت این انتظار را داشته باشد که با نشر دانش خود، علمش افزون و پربارتر خواهد شد. مال هم مثل سایر چیزها، زکات دارد و زکاتش بخشیدن از آن است.(زَکَاهُ الْمَالِ الْإِفْضَال) یعنی اگر در جستجوی نمو، رشد، پربارشدن، پر برکت شدن، افزایش و … مالت هستی راه حلش را در زکات هایش پیدا کن! زکات رفاه و آسایش، نیکی به همسایگان و صله‌رحم بود، زکات مال هم بخشیدن است. در دیدگاه کلان، زکات منحصر به بخشش مال نیست بلکه تنها بخشی از یک کل محسوب می گردد.

در قرآن مکررا عبارت «ءاتَوُا الزَّکوه» ذکر شده است. رهبر انقلاب، درباره کابرد واژه زکات در قرآن سخن دقیقی را گفتند: «زکات» در استعمالات قرآنی، به معنی مطلق انفاقات است اعم از زکات مصطلحی است که در آیه‌ی شریفه‌ی «خُذ مِن اَموالِهِم صَدَقَهً» به آن اشاره شده است؛ زکات یعنی مطلق انفاقات مالی(فرمایشات رهبری، 94/1/1) به عبارتی دیگر همان طور که برخی از پژوهشگران مسلمان گفته اند زکات به دو معنا به کار برده شده. در معنای اخص، همان زکات مصطلح مال است منتها زکات در معنای اعم، تمامی انفاقات مالی را در برمیگیرد.

فقیری به مسجدالنبی آمد و از مسلمانان طلب کمک کرد و هیچ کس به فقیر کمک نکرد مگر حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) که در حال رکوع نماز، انگشتری خود را به فقیر بخشید و این آیه (آیه 55 سوره مائده) بر رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل گشت در حقیقت خداوند ولی مومنین را مبتنی بر این ماجرا معرفی کرد. إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصلاهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاهَ وَهُمْ راکعونَ (مائده-۵۵) کاملا روشن است از این جهت که زکات یعنی مطلق انفاقات فی_سبیل الله، مصداق بخشش انگشتر نیز زکات به شمار آمده.

ولایت،نماز،زکات

توجه مخاطبان را جلب می کنم به نظرات برخی از دانشمندان در خصوص محدوده مفهوم زکات مال:
الف) شیخ محمد حسن نجفی در کتابش می نویسد: «اگر می بینید امروز وقتی کلمه زکات به کار می رود، ذهن به زکات واجب منصرف شده و صدقه به ذهن نمی آید، نه از این جهت است که بر حسب لغت عرب، صدقه زکات نباشد؛ بلکه، از این جهت است که در مدت هزار و چند صد سال که از عمر اسلام گذشته است متشرّعه و مسلمانان، کلمه زکات را در «زکات واجب» به کار برده اند و گرنه، در صدر اسلام، زکات به همان معنی لغوی خود بوده است و معنای لغوی زکات اعّم است از معنای مصطلح آن و صدقه را هم شامل می شود و در حقیقت زکات در لغت به ویژه اگر در مقابل نماز قرار گیرد، به معنی انفاق مال در راه خداست(جواهر الکلام، شیخ محمد حسن نجفی، تعلیق شیخ عباس قوچانی، دار الکتب الاسلامیه، تهران). علامه طباطبایی هم در تفسیر المیزان، مشابه همین جملات را به کار برده اند(علامه طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسر المیزان، ج ۶، ص 11).
ب) علامه سید مرتضی عسکری در یکی از کتاب هایش چنین ابراز می کند: «آﻧﭽﻪ در اﺳﻼم ﺑﺮای رﻓﻊ ﻓﻘﺮ وﺿﻊ ﺷﺪه، از اﯾﻦ ﻗﺮار اﺳﺖ: ﺧﻤﺲ، زﮐﺎت ﻣﻮارد ﻧﻪ ﮔﺎﻧﻪ، زﮐﺎت ﻓﻄﺮه، و ﺻﺪﻗﺎت ﻣﺴﺘﺤﺒﯽ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ، زﮐﺎت ﯾﮏ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺎم دارد و ﯾﮏ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺎص. زﮐﺎت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺧﺎص در ﻣﻮارد ﻧﻪ ﮔﺎﻧﻪ اﻧﺤﺼﺎر دارد و ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺎم ﺑﺮای رﻓﻊ ﻓﻘﺮ که همان هدف اصلی وضع زکات است، کفایت می کند»( ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺴﮑﺮی، ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺪرﺳﺘﯿﻦ، ج 2، ص 79).

با توجه به توضیحاتی که داده شد، مفهوم «ءاتَوُا الزَّکوه» بیش از پیش تببین گشت که منظور این عبارت یعنی «بخشش مال در راه خدا». خداوند قسمتی از آن را فریضه مقرر کرده است از این جهت مابقی آن نوافل به شمار می آیند.(نافله در مقابل فریضه قرار دارد.) وقتی صحبت از «فریضه زکات» می کنیم در واقع شامل «زکات مصطلح مال»، «زکات فطره» و «خمس» می باشد و نه هر زکاتی! مثلا امام صادق(ع) در مورد فریضه زکات می فرمایند: «مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَی هَذِهِ الْاُمَّهِ شَیْئاً اَشَدَّ عَلَیْهِمْ مِنَ الزَّکَاهِ وَفِیهَا تَهْلِکُ عَامَّتُهُمْ؛ خداوند فریضه ای سخت تر از زکات بر این امت واجب نکرده و با [ترک] این فریضه، بسیاری از مردم هلاک می شوند».(کافی، شیخ کلینی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چ چهارم، 1365 ش، ج 3، ص 497.) سایر بخشش های که مردم از مالشان صورت می دهند. مثل وقف یا انفاق های مستحبی با اینکه واجب شرعی نیستند در دایره زکات مال قرار می گیرد.

زکات سخت ترین فریضه است