فهرست بستن

پول های بانکی چگونه خلق می شوند؟(۱)پارادوکس بانک قرض الحسنه،بخش سوم

پول های بانکی چگونه خلق می شوند؟

پول های بانکی چگونه خلق می شوند؟

تحلیلی بر نظریه بانکداری به سبک قرض الحسنه

«پول های بانکی چگونه خلق می شوند؟»

پول بانکی(Bank note) بدهی ترازنامه ای بانکها است که به عنوان پول از آن استفاده می گردد. همه این پولها، طی فرآیند حسابداری خلق می شوند. در حال حاضر، سه نوع پول بانکی در اقتصاد جریان دارد:

اسکناسها و مسکوکات(paper money and coins):
اعدادی منقوش بر کاغذها یا فلزات مخصوص، که بیانگر بدهی ترازنامه ای بانک مرکزی(Centeral bank)به دارندگان آنها است. اینگونه پولها توسط بانک مرکزی چاپ می شوند و پول رسمی حاکمیت به شمار می آیند.

ذخایر(Reserves):
ارقامی که بیانگر بدهی ترازنامه ای بانک مرکزی به دارندگان آنها است(ماهیت حقوقی ذخایر کاملا مشابه ماهیت حقوقی اسکناسها و مسکوکات است) ذخایر در حساب هایی تحت عنوان حسابهای ذخایر بانک مرکزی قرار دارند. اینگونه پول ها توسط بانک مرکزی خلق می شوند و پول رسمی حاکمیت به شمار می آیند.

سپرده ها(Deposits):
ارقامی که بیانگر بدهی ترازنامه ای و همچنین بدهی واقعی بانکهای تجاری(Commercial bank) به دارندگان آنها است. سپرده ها در حساب های بانکی تجاری جای دارند و توسط همین بانکها -اعم از خصوصی و دولتی- خلق می شوند.

تذکر اول: بدهی ترازنامه ای با  بدهی واقعی فرق دارد. مثلا اسکناس، بدهی بانک مرکزی را یدک میکشد و در ترازنامه در طرف بدهی بانک مرکزی ثبت می شود. اما در عمل این بدهی بودن بیشتر یک اسم و لفظ حسابداری است، زیرا بدهی در معنای عرفی یعنی چیزی که طلبکار، بالاخره روزی آن را تسویه می کند. لیکن ما میدانیم که اسکناس هرگز با بانک مرکزی تسویه نمی شود. اما سپرده های بانکی به عنوان بخش اصلی پول در جریان، دقیقاً و به معنی واقعی کلمه بدهی هستند؛ بدهی ای که در معرض تسویه می باشد و می تواند حامل بهره باشد(برخلاف پولهای دوگانه رسمی حکومت).

تذکر دوم: به مجموعه پولهایی که توسط بانک مرکزی خلق شده، پول رسمی حاکمیت یا پایه پولی(Base money) یا پول پر قدرت(High-powered money) می گویند. نقدینگی(Liquidity) هم شامل مجموعه “اسکناسها و مسکوکات در دست اشخاص” و “سپرده های بانکی” می گردد. با توجه به درصد محدود اسکناسها و مسکوکات(3% کل نقدینگی) تقریبا باید گفت نقدینگی عبارت است از مجموع سپرده های بانکی. کل پولی که بانک مرکزی کشور از اول ایجاد کرده است تنها نزدیک به ۱۷۰ هزار میلیارد تومان است در صورتی که نقدینگی بالغ بر ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان(قریب به ۷ برابر پایه پولی) می باشد!

یک نکته:

هرگونه پرداخت بانکهای تجاری به عوامل غیر بانکی، از راه خلق سپرده اتفاق می افتد. ارائه وام، اعطای بهره سپرده، بهای خرید دارایی واقعی یا اوراق بهادار، … مصادیق بارزی هستند که همگی آنها از مجرای خلق پول به وقوع می پیوندند.

مثلا فردی به یک بانک تجاری مراجعه کرده و می‌خواهد ۲۰ میلیون تومان وام بگیرد. این بانک به سادگی در طرف دارایی‌های ترازنامه می‌نویسد که من ۲۰ میلیون تومان به ازای وامی که به ایشان دادم از وی طلب کارم! و در طرف بدهی‌های ترازنامه هم ثبت می کند، این آقا ۲۰میلیون تومان نزد من سپرده دارد. بدین شکل یک وام جدید و یک سپرده‌ی جدید از هیچ خلق و به دو طرف دفتر حسابداری بانک افزوده شد. اگر دقت کرده باشید، بانکها از متقاضی وام می خواهد یک حساب باز کند تا سپرده حاصل از وام دهی در حساب مورد نظر واریز گردد. فی الواقع سپرده گذار و وام گیرنده در لحظه‌ی پرداخت وام، یک فرد هستند. برخلاف دیدگاه رایج، وام دهی نتیجه ی سپرده گذاری نیست، بلکه برعکس! «سپرده گذاری نتیجه ی وام دهی است!» یعنی سپرده های حساب من و شما، وام هایی است که بانک ها پرداخت کرده اند، نه اینکه وام ها، همان سپرده هایی هستند که ما پس انداز کرده ایم!

این بخش ادامه دارد …

پ.ن : بانک ها از حساب های به اصطلاح قرض الحسنه به دیگران وام نمی دهند! و پولی که به حساب وام گیرنده واریز می شود پول دارندگان سپرده ها نیست. بلکه بانک آنها را مستقیما و رأسا خلق نموده.