فهرست بستن

پس چرا بانک ها در به در به دنبال جذب سپرده هستند؟(۱)پارادوکس بانک قرض الحسنه،بخش پنجم

علت جذب سپرده توسط بانک ها

 

تحلیلی بر نظریه بانکداری به سبک قرض الحسنه

 

علت جذب سپرده توسط بانک ها

همانطور که در نوشتار های کار بانک واسطه گری نیست! و پول های بانکی چگونه خلق می شوند؟(1) و پول های بانکی چگونه خلق می شوند؟ (2) اشاره شد، بانکها مؤسساتی نیستند که برای وام دادن نیازی به سپرده ها داشته باشند. غالباً مخاطبان بعد از شنیدن این واقعیت، سؤالاتی می پرسند که بسیار متدوال است: پس چرا بانکها برای سپرده گیری به تکاپو می افتند؟ دلیل این همه رقابت عجیب بانکها برای پرداخت بهره بیشتر به سپرده ها، یا برگزاری قرعه کشی های پرخرج و تبلیغات شدید … چیست، مگر غیر از این است که بانکها با چنین اقداماتی می خواهند مردم را به سپرده گذاری در بانکهایشان تشویق و ترغیب کنند؟

لازمه یافتن پاسخ این مجموعه سؤالات، شناخت کافی از منطق مراودات پولی بین بانکی است!

جذب سپرده چگونه اتفاق می افتد؟
تبدیل اسکناس به سپرده، یک اتفاق بسیار نادر است. با توجه به سهم فوق العاده اندک اسکناس از کل نقدینگی، کسی نمی تواند ادعا کند که تمامی سپرده ها از راه پس اندازِ اسکناس در بانکها به وجود آمده است. همانطور که در بخش پول های بانکی چگونه خلق می شوند ذکر آن رفت، مردم سپرده را در بیشتر اوقات از اسکناس ترجیح می دهند لذا سپرده ها صرفا در بانکها و حسابهای متعدد گردش می کنند. به عبارت دیگر بانکها سپرده ها را از یکدیگر جذب می کنند!

اغلب تعاملات پولی مردم با یکدیگر و با بانکها، به واسطه سپرده انجام می پذیرد و اسکناس دارای سهمی جزئی بوده و مربوط به مبادلات خرد است. اما پولی که بانکها برای تعاملات با یکدیگر و با بانک مرکزی استفاده می کنند، ذخایر هستند. بنابراین بایستی تفکیک اساسی بین دو گروه تعاملات پولی ایجاد کرد. در بخش های سابق بیان کردیم، سپرده های بانکی برخلاف پول های دوگانه رسمی حکومت که توسط بانک مرکزی خلق می شوند، بدهی واقعی هستند. وقتی شما به مبلغ 100 هزار تومان در حساب بانک ملی دارید، این بدین معناست که شما از بانک ملی 100 هزارتومان طلب واقعی دارید. چنانچه این مبلغ را به حساب بانکی دیگر مثلا بانک تجارت واریز نمایید، بدهی بانک ملی به بانک تجارت منتقل می شود. و این یعنی بانک ملی از بانک تجارت 100 هزار تومان طلبکار شده است.

سازوکار اتاق تسویه بین بانکی(CHIPS):
جابه جایی سپرده ها بین بانک، موجب می گردد تا به طور مستمر گروهی از بانکها طلبکار، و گروهی دیگر بدهکار باشند. در آخر هر شب، در مناسبتی تحت عنوان اتاق پایاپای بین بانکی، بیش از 90 درصد از انتقالات به شکل متقابل خنثی(cancel) یا تهاتر می شوند. به همین دلیل مثلا برای گردشی معادل 100ریال، بانکها تنها به کمتر از 10 واحد پول رسمی حکومت نیازمندند تا تسویه کامل رخ دهد. به سبب پرهزینه بودن و ناامنی جابه جایی اسکناس با ماشین های حامل آن برای تسویه، بانکها جابه جایی اعداد(ذخایر) را به اسکناسها ترجیح می دهند.

بانکها تشنه ذخایر هستند!
بانک مرکزی، بانک بانکهاست! پولی که بانکها برای تعاملات با یکدیگر و با بانک مرکزی استفاده می کنند، همان ذخایر هستند. همانطور که مردم برای افزایش حساب عددی خود در نزد بانکها در تکاپو هستند. بانکها نیز به دنبال افزایش حساب عددی خود نزد بانک مرکزی اند. آسان ترین و کم هزینه ترین راه برای تحصیل پول ذخیره، سپرده پذیری است. البته استقراض از بازار بین بانکی(Interbank bank) و اضافه برداشت(Overdraft) دو راه دیگر برای رسیدن به ذخیره است. مطمئنا بانکها علاقه چندانی به بازاربین بانکی نشان نمی دهند. چون اساساً وام بازار بین بانکی عدد خیلی سنگینی حساب می شود. از طرفی می توان گفت چندان تفاوتی بین یک فرد طلبکار و یک بانک طلبکار وجود ندارد. بانک وام دهنده باید به طلبکارش بهره بپردازد. البته بهره ای که بانک ها به یکدیگر می دهند، همواره بیشتر از بهره ای است که به مردم می دهند. لذا بانک ها برای این که بهره کمتری بپردازند و سود بیشتری نصیب شان شود، حداکثر تلاش خود را می کنند که به مردم بدهکار باشند نه به سایر بانک ها. به طریق اولی بانکها به پذیرش اضافه برداشت از بانک مرکزی هم، علاقه مندی ندارند. بنابراین بانکها ابتدا سعی می کنند تا ذخیره مورد نیازشان را از راه سپرده پذیری تأمین کنند. مثلا حداکثر سودی که حاضرند پرداخت کنند برای سپرده معادل است با کف عدد بازار بین بانکی (میانگین یک ماهه). پس چنانچه سپرده پذیری پیش نیاید به خصوص در تأمین مالیهای کوتاه مدت، به بازار بین بانکی رجوع می کنند. البته مشروط به اینکه در این بازار کسی حاضر به اعطای وام باشد! برای همین اگر نتوانند از راه بازار بین بانکی کارشان را پیش ببرند ناچارا به اضافه برداشت محکوم خواهند شد. اضافه برداشت یعنی به صورت خودکار کسری ذخیره، توسط بانک مرکزی شارژ میگردد و بازپرداخت آن بابهره بسیار سنگین رقم می خورد.

پ.ن: با این وجود، قرض الحسنه در بانکداری امکان تحقق ندارد!