فهرست بستن

زکات، هجرت، تشریع، نوشتار شماره ۲۰

تشریع حکم زکات

تشریع حکم زکات

نکته اول: فریضه زکات چه زمانی تشریع شد؟

پس از هجرت مسلمانان آیه ۱۰۳ سوره توبه و بعد از آن آیه ۶۰ همان سوره، بر پیامبر نازل شد. در آیه شریفه «خُذ مِن اَموالِهِم صَدَقَهً … » (۱۰۳،توبه) خداوند به پیامبر امر می کند که از اموال مسلمانان صدقه ای بگیرد تا بدین واسطه آنها را پاک و رشد دهد.

گزارشات معتبر تاریخی نشان می دهد. این آیه در ماه مبارک رمضان نازل شده و رسول الله ابتدا اینچنین اعلام رسانه ای کرد: «خداوند تبارک و تعالی، همان طور که نماز را بر شما واجب نمود، زکات را بر شما واجب کرد» اما تا رمضان سال بعد، به اموال مردم کاری نداشت.(مردم خود این صدقات را به پیامبر میرساندند.) لذا وجوب زکات، در مدینه اعلام شد. اما سال بعد، پیامبر(ص) به شکل متفاوتی اعلام رسانه ای نمود: «ای مسلمانان! زکات اموالتان را بدهید تا نمازتان پذیرفته شود.» این بار از مردم خواسته شد تا قانوناً زکات پرداخت کنند. در این هنگام بود که پیامبر(ص) به عنوان حاکم اسلامی دو گروه از کارگزاران را روانه مردم کردند. گروهی متصدی جمع آوری صدقه واجب بودند. و گروهی متصدی جمع آوری طسق.(متن روایت در وسائل الشیعه، ج۶، ص۳)

هجرت به «مدینه» سرآغاز تأسیس حکومت اسلامی از ناحیه رسول الله(ص) بود. لازم به ذکر است علاوه بر هجرت مسلمانان از مکه به مدینه دو واقعه مهم در صدر اسلام رخ داده (بعثت پیامبر(ص) و دیگری واقعه غدیرخم)، اما اینکه هجرت از مکه به مدینه مبدأ تاریخ اسلام می‌شود نشان دهنده اهمیت هجرت است. قبل از هجرت، ابدا امکان این نبود که وجوب زکات اعلام شود چرا که مشرکین در رأس قدرت قرار داشتند چه برسد به اینکه پیامبر در عین فقدان اراده و قدرت حکومتی بتوانند افرادی را مأمور نمایند تا ازمردم صدقه بگیرند!! جامعه مسلمین بالأخص پیامبر(ص) احتیاج داشتند تا با تشکیل حکومت اسلامی و استحکام پایه های آن به استقلال سیاسی دست پیدا کنند سپس در مرحله اول وجوب زکات را اعلام کنند و در مرحله دوم نظام بودجه ریزی حکومت را رسما تأسیس نمایند.

نکته دوم: چرا با وجود اینکه می دانیم زکات در مدینه تشریع شده است، اما با این حال در آیات مکی بارها و بارها واژه زکات تکرار شده؟

در تاریخ ۹۴/۱/۱ مقام معظم رهبری خواستند جنبه اجتماعی و ترجمان اجتماعی زکات را برای مردم و مسئولین تشریح کنند. اما برای اینکار ابتدا باید در مورد مفهوم زکات مال، غلط انگاری رایج را برطرف نمایند. لذا قبل از ارائه نکته می گویند: « زکات در استعمالات قرآنی، به معنی مطلق انفاقات است اعم از زکات مصطلحی است که در آیه‌ی شریفه‌ی «خُذ مِن اَموالِهِم صَدَقَهً» (۱۰۳،توبه) به آن اشاره شده است؛ زکات یعنی مطلق انفاقات مالی»

حال که ذهن های مخاطبان آماده دریافت نکته اساسی شد، ایشان ادامه می دهند: جنبه‌ی اجتماعی و ترجمان اجتماعی نظام‌ساز زکات این است که انسانی که در محیط اسلامی و جامعه‌ی اسلامی، برخوردار از مال دنیوی است، خود را متعهّد میداند، مدیون میداند، طلبکار نمیداند، خود را بدهکار جامعه‌ی اسلامی میداند؛ هم در مقابل فقرا و ضعفا، هم در مقابل سبیل‌الله؛ بنابراین زکات با این نگاه، یک حکم و شاخص نظام‌ساز است.