فهرست بستن

نسبت شناسی زکات، با صدقه و انفاق ،گستره مفهوم زکات،بخش ششم

زکات، صدقه، انفاق

 

زکات ، صدقه، انفاق

این سه واژه زکات ، صدقه و انفاق معادل یکدیگر نیستند بلکه هر کدام مفهوم مجزایی دارد.
زکات هر چیز، عاملی است که سبب نمو، رشد، برکت، … همان چیز گردد.
صدقه، به هر اقدام و رفتار پسندیده ای می گویند که نسبت به دیگران انجام می شود،
انفاق، نیز به هر گونه صرف کردن، هزینه نمودن یا پرداخت هر چیز اطلاق میشود.

اما چرا به زکاتِ مال، «صدقه» یا «انفاق» هم می گویند؟
«زَکَاهُ الْمَالِ الْإِفْضَال»(زکاتِ مال، بخشش است.) یعنی اگر در جستجوی نمو، رشد، پربارشدن، پر برکت شدن، افزایش و … مالت هستی راه حلش را در زکات هایش پیدا کن! لذا به مالی که در راه خدا بخشیده می شود، زکات هم می گویند. بخشش مال نیز از این جهت صدقه به شمار می آید که رفتار پسندیده ای است که نسبت به دیگران صورت می گیرد. از جنبه دیگر، بخشیدن مال، نوعی هزینه کردن و پرداخت کردن به شمار می آید از این جهت انفاق هم نامیده میشود. اگرچه می توان معادل معنای اصطلاحی دینی انفاق تلقی نمود.

متاسفانه مفاهیم دقیق و عمیق، به بازی گرفته می شود و به مرور نزد مردم معنای حقیقیشان را از دست می دهند. سکوت در برابر این قضیه و عدم صیانت از این مفاهیم گفتمان اسلامی را استحاله می کند. مثلا صدقه با تصویرسازی های بسیار غلط به ریختن پول خرد در صندوق های خیریه بخصوص کمیته امداد تعبیر می شود. «زکات» به عملی فردی مناسکی که عده ای معدود از کشاورزان و دامداران درگیر آن هستند و «انفاق» هم به یک عمل خیریه واقع در حاشیه زندگی مردم تقلیل یافته. بماند که چه بلایی بر سر مفاهیم مقدس دیگر همانند قرض الحسنه آورده اند. احیاء هویت این مفاهیم حقیقتا جهاد است که می تواند گامی بلند برای تشکیل تمدن اسلامی باشد.

بخشش مال، از جانب سه مکتب و اندیشه قابل تجزیه و تحلیل است:
باتوجه به اندیشه و مکتب زکات، انسانهای مومن می دانند که چاره افزایش و نمو، خیر و برکت در اموالشان بخشیدن از آن است. لذا پرداخت زکات را نوعی سرمایه گذاری پربازده در نظرمیگیرند و نه هدر رفت مال.(مَثَلُ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللّهِ کَمَثَلِ حَبَّهٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِی کُلِّ سُنْبُلَهٍ مِأئَهُ حَبَّهٍ وَ اللّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ وَ اللّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ(آیه 261سوره بقره)) تقویت بنیه معیشتی جامعه مسلمین با پرداخت زکات امکان پذیر است.(برخلاف دیدگاه سرمایه داری که ربا را عامل افزایش ثروت می پندارند.)

در اندیشه صدقه، خدمت رسانی متن زندگی انسانهای مؤمن می باشد. فرهنگ صدقه در جامعه انسانی جریان دارد و تجلی این کنش اجتماعی، همدلی و ارتباطات عاطفی ناگسستنی است. جامعه ای موفق و متعالی است که اعضایش نسبت به رقم زدن صدقه ها از یکدیگر سبقت بگیرند. بنابراین مومنین از بخشش اموالشان دریغ نمی کنند و خست به خرج نمی دهند.(برخلاف انسان لیبرال که برای دیگران جز در راستای منافع شخصی اهمیتی قائل نیست.)

در اندیشه انفاق، انسان مؤمن خود را واسطه رزق ما بین خدا و بندگان او می داند لذا به داشته هایش را صرف دیگران می کند و نسبت به خود قناعت می ورزد. در انفاق راه اعتدال و قوام را انتخاب می کند و از پرتگاه های اسراف(افراط) و اقتران(تفریط) پرهیز می کند. برخلاف دیدگاه سرمایه گرایی که خود را متعهد و مسئول در برابر دیگران نمی داند و لذت گرایی و سودمحوری چشم انسان بورژوا را کور کرده و مرفه بودن و سرخوشی خود را با هیچ چیز عوض نمی کند حتی اگر به اسراف و اقتران گرفتار شود.