فهرست بستن

از زکات‌فطره امروز تا زکات‌فطره اسلام! (بخش اول)، نوشتار کوتاه شماره ۲۱

نماز، زکات، ولایت

نماز، زکات، ولایت

 

 

متن زیر توسط دو تن از کارشناسان جنبش تدوین شده است: رضا گلیج و محمد‌امین صراف‌زاده

داستان مهجور بودن زکات فطره، حقیقت دارد. شاید این موضوع در نظر عده‌ای کم اهمیت جلوه کند، اما برای کسانی که با احادیث ائمه هدی مانوس هستند، اوضاع کاملاً متفاوت است. برای مثال در باور امام صادق(ع)، اسلام سه سنگ زیر بنا دارد که درستی هر یک از آنها به دیگری وابسته است: نماز، زکات و ولایت! آن حضرت می‌فرمایند: «أَثَافِیُّ الْإِسْلَامِ ثَلَاثَهٌ الصَّلَاهُ وَ الزَّکَاهُ وَ الْوَلَایَهُ لَا تَصِحُّ وَاحِدَهٌ مِنْهُنَّ إِلَّا بِصَاحِبَتَیْه.»؛ (کافی(ط-الاسلامیه) ج ۲، ص ۱۸، ح۴) در واقع شرط و لازم تحقق اسلام ناب و به دنباله آن هدایت و پیشرفت جامعه، درستی هر یک از این سه عنصر حیاتی است. چنانچه یکی از آنها استحاله شود، قطعاً دو تای دیگری اصالت نخواهد داشت.

 آنچه خداوند با عنوان زکات فطره، بر اجتماع مسلمین مقرر کرده با آن چیزی که امروز اجرا می‌شود یا آن چیزی که عرف درک کرده، بسیار فاصله دارد و این یعنی وجود مانعی برای تحقق اسلام ناب و به کار انداختن راه‌حل‌های ممتاز در عرصه اجتماعی. برای همین ضرورت دارد تا پرونده این موضوع مهم باز شده و جزئیات آن مورد بررسی دقیق قرار گیرد.

 هر ساله وقتی به روزهای انتهایی ماه مبارک رمضان نزدیک می‌شویم موضوع زکات فطره یا همان «فطریه» نسبتاً داغ می‌شود؛ همزمان با فرار سیدن عید سعید فطر توجه به این مقوله به نقطه اوج خود می‌رسد و با گذشت آن روز هم التهاب داستان فروکش می‌کند. به تعبیری با مجموعه دغدغه‌هایی از جنس موضوع زکات فطره، مواجه می‌شویم که در طول سال قمری توده مردم با آن درگیر نیستند، اما ناگهان چند روزی این حساسیت‌ها برجسته شده و سراغشان می‌آید. مثلاً گروهی از مردم از یکدیگر در خصوص مقدار فطریه، زمان و شیوه پرداخت آن می‌پرسند، دفاتر مراجع تقلید مبتنی بر فتوای مرجع مربوطه، میزان فطره و کفاره را اعلام می‌کنند و در رسانه‌ها کم و بیش درباره احکام آن گفتگو می‌شود.

 و اما آنچه بیش از همه جلب توجه می کند موضوع جمع آوری زکات فطره است. این کارویژه برای برخی از اشخاص، سازمانها و خیریه ها چنان جذاب است که از مدت ها قبل برای آن برنامه ریزی کرده و خود را از هر لحاظ آماده روز عید می کنند. تبلیغات، برپایی صندوقها و هزار روش معمول و غیرمعمول فقط برای این است که در نسبت با سایر رقبا بتوانند فطریه بیشتری جمع کنند! لذا ، نهایت تلاششان را به کار می بندند تا سهم بیشتری از غنایم را دراختیار بگیرند و از غافله عقب نمانند!

 مثلاً سازمان بهزیستی، بر اساس ابلاغیه وزرات کشور طبق روال هر ساله، جمع‌آوری زکات فطره را در دستور کار خود قرار می‌دهد. همان طور که گفته شد تعداد قابل توجهی از خیریه‌ها به جذب فطریه‌ها اقدام می‌کنند. برخی از دفاتر مراجع تقلید، آسایشگاه‌ها، هیئت امناهای مساجد، پایگاههای بسیج، ائمه جمعه و جماعات، معتدمین محل و خلاصه هر کس که بگونه‌ای احساس تکلیف می‌کند وارد این عرصه شده و به اصطلاح دکانی باز می کند. کمیته امداد نیز با ارائه شماره حساب و دایر کردن صندوقها سعی می‌کند سهم مددجویان خود را تأمین کند.

نگاهی که نسبت به زکات فطره وجود دارد و برخوردی که با آن می‌شود دقیقاً همان نگاه و برخوردی است که در قبال پرداخت‌های خیریه‌ای صورت می‌گیرد، مسأله‌ای که با اساس تشریع زکات فطره همخوانی ندارد. زکات فطره یکی از تکالیف اجتماعی مردم مسلمان محسوب می‌شود و نباید آن را با تکالیف فردی اشتباه گرفت؛ این نکته را هم نباید فراموش کنیم که اسلام محصور به تکالیف فردی – همچون وضو و غسل – نیست؛ بخش اعظمی از احکام دین، برای اداره و سیاست جامعه است. از زاویه‌ای می‌توان ادعا کرد که فطریه بخشی از نظام تأمین اجتماعی اسلام را تشکیل می‌دهد که حکومت اسلامی به واسطه این نهاد جامعه را اداره می‌کند. از طرفی اگر سطح توقع و نگاه‌مان معطوف به اسلام ناب باشد، یعنی حالت مطلوب و تراز را در نظر بگیریم، فطریه در اصل یک امر الزامی و حکومتی است و بخشی از بودجه حاکمیت را تشکیل می‌دهد. حکومت اسلامی به واسطه مأموران و زیرساخت‌های لازم اقدام به گردآوری فطریه می‌کند و آنها را طبق ترتیبات ویژه و تعریف شده تخصیص می‌دهد. قاعدتاً به خاطر نوع برنامه، مردم به دو دسته اغنیا و فقرا قابل تقسیم هستند، بدین ترتیب کاملاً مشخص می‌شود چه کسانی باید فطریه بدهند و چه کسانی مستحق دریافت فطریه هستند، لذا اگر از اغنیاء افرادی باشند که زکات فطره را نپردازند به همان میزان بدهکارند و چنانچه از پرداخت حق خدا در اموالشان امتناع کنند به عنوان مجرم شناخته شده و طبیعتاً این انتظار می‌رود تا مانند سارق با آنها برخورد قانونی شود.

ادامه دارد: …